Isabel Allende fiton një milion euro me një emër të rremë: Është si të fitosh Nobel-in

Shkrimtarja e njohur kiliano-amerikane Isabel Allende ka fituar çmimin prestigjioz spanjoll Premio Planeta, me vlerë një milion euro, duke konkurruar me një pseudonim.

Në moshën 84-vjeçare, autorja e romanit të famshëm “Shtëpia e shpirtrave” është vlerësuar për vazhdimin e kësaj vepre, të botuar për herë të parë në vitin 1982. Në ceremoninë e ndarjes së çmimeve në Barcelonë, Allende e krahasoi fitoren me marrjen e çmimit Nobel.

Isabel Allende është shpallur fituese e edicionit të 75-të të Premio Planeta, një prej çmimeve letrare me shpërblimin më të lartë financiar në botë. Shkrimtarja fitoi me romanin La hora antes del alba(“Ora para agimit”), i cili rikthen personazhet e veprës së saj të parë, Shtëpia e shpirtrave, 44 vjet pas botimit të saj.

Romani i vitit 1982, që e bëri Allenden të njohur ndërkombëtarisht, rrëfen historinë e disa brezave të një familjeje në një vend të frymëzuar nga Kili, në sfondin e trazirave politike dhe ndryshimeve të thella shoqërore.

Libri i ri ndjek jetën e Albës, mbesës së Esteban Truebës dhe Clara del Valles, teksa ajo përpiqet të rimëkëmbet nga burgosja dhe torturat e përjetuara gjatë diktaturës së Augusto Pinochetit. Sipas autores, ky roman do t’i japë fund historisë së personazheve të Shtëpisë së shpirtrave.

Vepra e parë shpesh është lexuar së bashku me romanet Daughter of Fortune dhe Portrait in Sepia, si pjesë e një trilogjie joformale historish familjare të ndërlidhura.

Në ceremoninë e zhvilluar në Barcelonë, ku morën pjesë mbreti Felipe VI dhe mbretëresha Letizia e Spanjës, Allende nuk e fshehu emocionin.

“Është si të fitosh Nobelin”, deklaroi ajo.

“Nuk kisha marrë kurrë pjesë në një konkurs, sepse doja të shmangia sikletin e daljes në vendin e fundit. Në moshën time, ke shumë pak për të humbur”, u shpreh shkrimtarja.

Allende tregoi se vendimi për të shkruar vazhdimin kishte ardhur edhe si përgjigje ndaj lexuesve, të cilët për dekada e kishin pyetur se çfarë kishte ndodhur me Albën, një prej personazheve më të rëndësishme të romanit të saj të parë.

Por libri i ri nuk është vetëm një rikthim letrar. Autorja e lidhi historinë e tij me zhvillimet politike të kohëve të sotme dhe me rritjen e autoritarizmit në vende të ndryshme të botës.

Allende u detyrua të largohej nga Kili pas grushtit ushtarak të vitit 1973, të udhëhequr nga Augusto Pinochet, i cili rrëzoi presidentin Salvador Allende, kushëri i babait të saj dhe udhëheqësi i parë marksist i zgjedhur në mënyrë demokratike në Amerikën Latine.

Gjatë diktaturës së Pinochetit, sipas vlerësimeve historike të cituara në artikull, rreth 40 mijë njerëz u torturuan dhe më shumë se 3 mijë u vranë.

“Tani që shoh kaq shumë demokraci të kërcënuara nga autoritarizmi, nacionalizmi ekstrem dhe madje fashizmi, ndiej sërish frikën që më bëri të largohem nga vendi im”, deklaroi Allende.

Shkrimtarja është një prej autoreve më të njohura të letërsisë në gjuhën spanjolle. Librat e saj kanë shitur mbi 80 milionë kopje në mbarë botën dhe janë përkthyer në më shumë se 40 gjuhë.

Megjithatë, ajo zgjodhi të mos konkurronte me emrin e saj të vërtetë. Dorëshkrimi iu paraqit jurisë me pseudonimin Luz Ventura dhe me titullin fiktiv Los que faltan (“Ata që mungojnë”).

Rregullat e Premio Planeta lejojnë pjesëmarrjen me pseudonim dhe kërkojnë që veprat e paraqitura të jenë ende të pabotuara.

Por zgjedhja e fitueses ka ngritur edhe pyetje nëse juria mund ta kishte njohur stilin e shkrimtares së famshme.

“Do të habitesha shumë nëse juria nuk do ta kishte kuptuar se ishte Isabel Allende”, tha profesori Duncan Wheeler, drejtues i studimeve spanjolle në Universitetin e Leedsit dhe president i zgjedhur i Shoqatës së Hispanistëve të Britanisë së Madhe dhe Irlandës.

Ai theksoi se Premio Planeta është ndër çmimet më bujare financiarisht në botën hispanofone, por jo domosdoshmërisht më prestigjiozi.

Çmimi është përballur edhe më parë me polemika për përzgjedhjen e fituesve. Në vitin 2021, ai iu dha romanit thriller La bestia, të botuar me pseudonimin Carmen Mola, që deri atëherë ishte paraqitur si identiteti i një shkrimtareje.

Në ceremoninë e ndarjes së çmimit u zbulua se pas këtij emri qëndronin në të vërtetë tre autorë burra: Jorge Díaz, Agustín Martínez dhe Antonio Mercero.

Premio Planeta organizohet nga grupi botues Planeta, një prej më të mëdhenjve në botën e gjuhës spanjolle. Një prej kushteve të çmimit është që libri fitues të botohet nga ky grup.

Kjo e bën fitoren e Allendes veçanërisht të rëndësishme edhe për industrinë botuese, pasi autorja ka bashkëpunuar që prej Shtëpisë së shpirtrave me shtëpinë botuese Plaza & Janés, pjesë e Penguin Random House. Kalimi i romanit të saj të ri te Planeta konsiderohet një sukses i rëndësishëm për këtë grup.

Megjithëse konkursi lejon pjesëmarrjen anonime, çmimi ka një histori të gjatë vlerësimi të autorëve të njohur dhe figurave televizive. Ndër fituesit e mëparshëm janë shkrimtarët Juan Marsé dhe Manuel Vázquez Montalbán, si dhe personaliteti televiziv Juan del Val, zgjedhja e të cilit shkaktoi polemika.

I pyetur për kritikat se çmimi po u jepet gjithnjë e më shumë personazheve të njohur nga televizioni, presidenti i grupit Planeta, José Creuheras, tha për gazetën spanjolle El País se nuk mund të përcaktonte nëse çmimi kishte sot më shumë apo më pak prestigj se në të kaluarën.

Ai theksoi se mes fituesve dhe finalistëve gjenden disa prej emrave më të mëdhenj të letërsisë bashkëkohore dhe se interesi për Premio Planeta vazhdon të rritet.

Në vendin e dytë u rendit shkrimtari dhe skenaristi spanjoll Sergio Hernandez, i cili fitoi 200 mijë euro me romanin historik La anoranza.

Për Isabel Allenden, çmimi prej 1 milion eurosh vjen më shumë se katër dekada pas debutimit që e ktheu në një prej zërave më të rëndësishëm të letërsisë latino-amerikane. Këtë herë, ajo rikthehet te historia që e bëri të famshme, për t’i dhënë përfundimin që lexuesit e saj e kanë pritur prej vitesh. /kultplus