Amforat e lashta në fund të Jonit, një dëshmi e jetës detare të Shqipërisë

Në thellësitë e detit Jon ruhen ende gjurmë të një historie që lidhet me lëvizjet, tregtinë dhe udhëtimet e hershme nëpër Mesdhe. Mes këtyre dëshmive janë edhe amforat e shekujve I-IV pas Krishtit, objekte që sot përbëjnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë kulturore nënujore të Shqipërisë.

Në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Trashëgimisë Kulturore Nënujore, që shënohet çdo vit më 21 gusht, Muzeu Historik Kombëtar ka rikthyer në vëmendje disa prej objekteve të ruajtura në koleksionet e tij, duke veçuar edhe këto enë të lashta të zbuluara në ujërat e Jonit.Sipas të dhënave të muzeut, amforat janë gjetur në fundin e detit dhe lidhen me mbetje të anijeve ilire. Forma e tyre është e thjeshtë dhe nuk mbart zbukurime të veçanta, ndërsa pjesa e poshtme, e ngushtë dhe konike, është një prej karakteristikave të tyre dalluese.Përtej vlerës së tyre si objekte arkeologjike, amforat dëshmojnë për një realitet më të gjerë të jetës së lashtë në brigjet shqiptare. Prania e tyre nën ujë lidhet me lëvizjet detare të kohës dhe me shkëmbimet tregtare që zhvilloheshin përgjatë Mesdheut.

Deti, i cili sot shihet kryesisht si një hapësirë turistike dhe natyrore, në lashtësi ishte një prej rrugëve kryesore të komunikimit mes qytetërimeve. Anijet që përshkonin këto ujëra transportonin mallra dhe produkte të ndryshme, ndërsa mbytjet e tyre kanë lënë pas objekte që sot ndihmojnë arkeologët të rindërtojnë pjesë të historisë.

Trashëgimia nënujore nuk kufizohet vetëm te amforat. Ajo përfshin rrënoja anijesh, porte të lashta, struktura arkeologjike, vendbanime të zhytura dhe peizazhe që dikur kanë qenë pjesë e jetës njerëzore. Të gjitha këto dëshmi përbëjnë një arkiv të veçantë historik, i ruajtur nën sipërfaqen e ujit.

Dita Ndërkombëtare e Trashëgimisë Kulturore Nënujore synon pikërisht të rrisë ndërgjegjësimin për rëndësinë e këtyre pasurive dhe nevojën për mbrojtjen e tyre. Përmes studimit, dokumentimit dhe ruajtjes së objekteve të tilla, historia detare e vendit mund të bëhet më e kuptueshme për brezat e sotëm dhe ata që do të vijnë.

Amforat e shekujve I-IV pas Krishtit, të nxjerra nga thellësitë e Jonit dhe të ruajtura sot në fondet muzeale, mbeten kështu më shumë se enë të një kohe të largët. Ato janë fragmente të një historie që vazhdon të jetojë nën ujë dhe që dëshmon se brigjet shqiptare kanë qenë prej shekujsh pjesë e rrjetit të gjerë detar e kulturor të Mesdheut./KultPlus