Zbulohet marrëveshja 14-pikëshe SHBA - Iran për armëpushim dhe normalizim marrëdhëniesh

Marrëveshja mes Iranit dhe SHBA-së përcakton kushtet e armëpushimit mes dy rivalëve të ashpër, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, disa lehtësime financiare për Iranin dhe një riafirmim nga Teherani se nuk do të prodhojë kurrë armë bërthamore, sipas një drafti të tekstit të siguruar nga CNN.

Memorandumi i mirëkuptimit me 14 pika nuk është publikuar ende zyrtarisht, por një kopje e tij është siguruar nga CNN nga një zyrtar amerikan. Një diplomat që e ka parë atë në samitin e G7 në Francë këtë javë ka konfirmuar përmbajtjen e tij, ashtu si edhe dy burime të tjera diplomatike me njohuri për negociatat.

Duke marrë parasysh sekretin e SHBA-së dhe Iranit rreth formulimit, mbetet e paqartë nëse drafti i ndarë me CNN-in do të pasqyrojë formulimin e saktë të dokumentit përfundimtar që pritet të nënshkruhet të premten në Zvicër. Detajet teknike janë ende duke u finalizuar, ndaj formulimi mund të ndryshojë. Një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë tha se teksti nuk pasqyron memorandumin real.

Sipas draftit të marrëveshjes, SHBA-ja do t’i lejojë Iranit të shesë naftën dhe produktet petrokimike, ndërsa Teherani mund të ketë qasje në një fond zhvillimi prej 300 miliardë dollarësh nëse përmbush zotimet lidhur me programin e tij bërthamor në negociatat e mëtejshme. Dokumenti nuk përfshin detaje mbi fatin e uraniumit të pasuruar të Iranit.

Një zyrtar amerikan i tha CNN-it se teksti pasqyron marrëveshjen e nënshkruar në mënyrë digjitale nga presidenti Donald Trump, zëvendëspresidenti JD Vance dhe kryetari i parlamentit iranian Mohammad Bagher Ghalibaf të dielën.

Duke folur për CNN, zyrtarët amerikanë e kanë minimizuar rëndësinë e vetë memorandumit, duke e quajtur një “dokument politik” që nuk pasqyron zotime të rëndësishme të bëra në kanale sekrete nga Irani ndaj SHBA-ve, veçanërisht për të ardhmen e programit bërthamor të Teheranit. Shtëpia e Bardhë nuk ka reaguar ndaj kërkesës për koment kur iu paraqit drafti i siguruar nga CNN. Agjencia gjysmëzyrtare iraniane Tasnim i ka cilësuar versionet e rrjedhura të draftit si të pasakta. Bloomberg më herët ka publikuar një version të draftit.

Memorandumi pritet të nënshkruhet zyrtarisht të premten, duke nisur një afat 60-ditor për negocimin e kushteve përfundimtare të një marrëveshjeje.

Më poshtë është teksti i plotë:

1 — Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara, së bashku me aleatët e tyre në luftën aktuale, shpallin me nënshkrimin e këtij Memorandumi të Mirëkuptimit një përfundim të menjëhershëm dhe të përhershëm të luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, dhe zotohen se nga tani e tutje nuk do të ndërmarrin veprime armiqësore kundër njëra-tjetrës dhe do të përmbahen nga kërcënimi ose përdorimi i forcës kundër njëra-tjetrës. Marrëveshja përfundimtare do të konfirmojë dispozitat e këtij neni dhe të neneve të tjera.

2 — Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara zotohen të respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të njëra-tjetrës dhe të përmbahen nga ndërhyrja në punët e brendshme të njëra-tjetrës.

3 — Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara zotohen të negociojnë dhe të arrijnë një marrëveshje përfundimtare brenda një periudhe maksimale prej 60 ditësh, e cila mund të zgjatet me pëlqim të ndërsjellë.

4 — Menjëherë pas nënshkrimit të këtij Memorandumi të Mirëkuptimit, Shtetet e Bashkuara heqin bllokadën detare dhe parandalojnë çdo ndërhyrje ose pengesë ndaj Republikës Islamike të Iranit, dhe rikthejnë trafikun brenda maksimumit prej 30 ditësh në kapacitet të plotë; trafiku i anijeve do të jetë proporcional me vëllimin para luftës nga ana e Iranit. Shtetet e Bashkuara gjithashtu zotohen të tërheqin forcat e tyre nga zonat përreth brenda 30 ditëve pas marrëveshjes përfundimtare.

5 — Me nënshkrimin e këtij Memorandumi të Mirëkuptimit, Republika Islamike e Iranit do të ndërmarrë menjëherë hapa për të siguruar që lëvizja e anijeve tregtare nga Gjiri Persik në Detin e Omanit dhe anasjelltas të rifillojë brenda 30 ditësh në nivelin para-luftës, duke marrë parasysh nevojën për heqjen e pengesave teknike dhe neutralizimin e minave nga Irani.

6 — Shtetet e Bashkuara zotohen, së bashku me partnerët e tyre rajonalë, të krijojnë një plan gjithëpërfshirës të dakorduar nga të dy palët për rehabilitimin dhe zhvillimin ekonomik të Republikës Islamike të Iranit, duke siguruar financim prej të paktën 300 miliardë dollarësh. Mekanizmi i zbatimit të këtij plani, si pjesë e marrëveshjes përfundimtare, do të formulohet brenda 60 ditësh.

7 — Shtetet e Bashkuara angazhohen të përfundojnë, sipas një kalendari që do të dakordohet si pjesë e marrëveshjes përfundimtare, të gjitha llojet e sanksioneve aktuale ndaj Republikës Islamike të Iranit, duke përfshirë rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe Bordit të Guvernatorëve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), si dhe të gjitha sanksionet njëpalëshe amerikane, si primare ashtu edhe sekondare.

8 — Republika Islamike e Iranit riafirmon se nuk do të prodhojë kurrë armë bërthamore. Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara kanë rënë dakord që fati i materialit të pasuruar dhe të gjitha çështjet e tjera të lidhura me energjinë bërthamore, përfshirë nevojat bërthamore të Iranit, do të trajtohen në mënyrë të përshtatshme në një marrëveshje përfundimtare; marrëveshja përfundimtare do të konfirmojë dispozitat e këtij neni.

9 — Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara bien dakord që, deri në marrëveshjen përfundimtare, të ruajnë status quo-në: Irani do të mbajë status quo-në në programin e tij bërthamor, ndërsa SHBA-ja nuk do të vendosë sanksione të reja ndaj Iranit dhe nuk do të rrisë forcat e saj në rajon.

10 — Shtetet e Bashkuara zotohen që menjëherë pas nënshkrimit të këtij Memorandumi të Mirëkuptimit dhe deri në heqjen e sanksioneve, Departamenti i Thesarit i SHBA-së do të lëshojë leje për eksportin e naftës së papërpunuar iraniane, produkteve petrokimike dhe derivateve të tyre, si dhe shërbimeve të lidhura, përfshirë bankimin, sigurimet, transportin dhe të ngjashme.

11 — Shtetet e Bashkuara zotohen që, në dritën e progresit të negociatave drejt marrëveshjes përfundimtare, fondet dhe asetet e ngrira ose të kufizuara të Republikës Islamike të Iranit do të lirohen dhe do të vihen plotësisht në dispozicion. Këto fonde do të përdoren sipas përcaktimit të Bankës Qendrore të Iranit dhe do të jenë plotësisht të disponueshme për përdorim.

12 — Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara bien dakord që do të krijohet një mekanizëm zbatimi për të mbikëqyrur zbatimin e suksesshëm dhe angazhimet e ardhshme të marrëveshjes përfundimtare.

13 — Pas nënshkrimit të këtij Memorandumi të Mirëkuptimit dhe pas marrjes së garancive për fillimin e zbatimit të neneve 4, 5, 10 dhe 11, dhe vazhdimit të zbatimit të këtyre hapave, Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara do të hyjnë në negociata për marrëveshjen përfundimtare vetëm për nenet e mbetura.

14 — Marrëveshja përfundimtare do të miratohet përmes një rezolute detyruese të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.