A e dini se cili është misteri i së premtes në datën 13

Prej kohësh konsiderohet si një paralajmërues i fatit të keq. E premtja data 13 ka frymëzuar një shoqëri sekrete në fund të shekullit XIX, një roman në fillim të shekullit XX, një seri filmash horror dhe jo një, por dy terma të vështirë, paraskavedekatriafobia dhe frigatriskaidekafobia, që përshkruajnë frikën nga kjo ditë që besohet se sjell fat të keq.

Frika nga numri 13

Ashtu si kalimi poshtë një shkalle, ndeshja në një mace të zezë apo thyerja e një pasqyre, shumë njerëz besojnë fort se e premtja data 13 sjell fat të keq. Edhe pse nuk dihet saktësisht kur nisi kjo traditë, besëtytnitë negative rreth numrit 13 ekzistojnë prej shekujsh.

Ndërsa në kulturat perëndimore numri 12 është lidhur historikisht me plotësinë (janë 12 ditët e Krishtlindjes, 12 muajt e vitit dhe 12 shenjat e zodiakut, 12 bëmat e Herkulit, 12 perënditë e Olimpit dhe 12 fiset e Izraelit, për të përmendur vetëm disa shembuj), numri pasues, 13, ka një histori të gjatë si shenjë e fatit të keq.

Kodi i lashtë i Hamurabit, për shembull, thuhet se nuk përfshinte një ligj të 13-të në listën e rregullave ligjore. Edhe pse kjo ndoshta ishte thjesht një gabim shkrimi, njerëzit besëtytë e përmendin shpesh si provë të lidhjes së hershme negative me numrin 13.

Frika nga numri 13 ka madje edhe një term psikologjik: triskaidekafobia.

Pse e premtja data 13 konsiderohet e pafat?

Sipas traditës biblike, në Darkën e Fundit morën pjesë 13 persona, e cila u mbajt të enjten e Madhe: Jezusi dhe 12 apostujt e tij (njëri prej të cilëve, Juda, e tradhtoi). Të nesërmen ishte e Premtja e Zezë, dita e kryqëzimit të Jezusit.

Mendohet se mënyra si ishin ulur në Darkën e Fundit krijoi një besëtytni të vjetër të krishterë: të kesh 13 të ftuar në një tryezë konsiderohej ogur i keq, sidomos si një shenjë që paralajmëronte vdekje.

Edhe pse lidhja negative me të premten është më e dobët, disa mendojnë se edhe ajo e ka origjinën në traditën e krishterë: ashtu si Jezusi u kryqëzua të premten, po atë ditë thuhet se Eva i dha Adamit mollën nga Pema e Dijes, si edhe dita kur Kaini vrau vëllain e tij, Abelin.

Klubi i Trembëdhjetë

Në fund të shekullit XIX, një banor i Nju Jorkut, kapiteni William Fowler (1827-1897), u përpoq të zhdukte stigmën që lidhej me numrin 13, sidomos rregullin e pashkruar që nuk duhet të ketë 13 të ftuar në një darkë, duke themeluar një shoqëri ekskluzive të quajtur Klubi i Trembëdhjetë.

Grupi darkonte rregullisht më datën 13 të çdo muaji në dhomën 13 të Knickerbocker Cottage, një lokal i njohur që Fowler e zotëroi nga viti 1863 deri në 1883. Para se të uleshin për një darkë me 13 pjata, anëtarët kalonin poshtë një shkalle dhe nën një flamur me mbishkrimin “Morituri te Salutamus”, latinisht për “Ne që do të vdesim të përshëndesim”.

Katër ish-presidentë të Shteteve të Bashkuara (Chester A. Arthur, Grover Cleveland, Benjamin Harrison dhe Theodore Roosevelt) u bënë në periudha të ndryshme anëtarë të këtij klubi.

E premtja me datën 13 në kulturën popullore

Një moment i rëndësishëm në historinë e legjendës së së premtes në datën 13 (jo vetëm të numrit 13) ndodhi në vitin 1907 me botimin e romanit “Friday, the Thirteenth” të Thomas William Lawson-it.

Libri tregon historinë e një brokeri në bursën e Nju Jorkut që shfrytëzon besëtytnitë rreth kësaj date për të krijuar kaos në Wall Street dhe për të fituar shumë para në treg.

Filmi horror “Friday the 13th”, i publikuar në vitin 1980, prezantoi para publikut një vrasës që mbante maskë hokeji të quajtur Jason dhe është ndoshta shembulli më i njohur i kësaj besëtytnie në kulturën popullore.

Filmi pati shumë vazhdime, si edhe libra komikë, novela, videolojëra, produkte të ndryshme dhe shumë kostume të frikshme për Halloween.

Çfarë ngjarjesh të këqija kanë ndodhur të premten me datën 13?

Me 13 tetor 1307, që ishte e premte, zyrtarët e mbretit Filip IV të Francës arrestuan qindra kalorës të Urdhrit të Templarëve, një urdhër i fuqishëm fetar dhe ushtarak i krijuar në shekullin XII për mbrojtjen e Tokës së Shenjtë.

Të burgosur me akuza për sjellje të ndryshme të paligjshme (por në të vërtetë sepse mbreti donte të kishte akses në pasuritë e tyre financiare), shumë prej templarëve u ekzekutuan më vonë. Disa e lidhin këtë ngjarje me origjinën e besëtytnisë të së premtes me datën 13, por, si shumë legjenda që lidhen me templarët, e vërteta mbetet e paqartë.

Në kohë më të afërta, disa ngjarje tragjike kanë ndodhur të premten me datë 13, përfshirë bombardimin gjerman të Pallatit Buckingham (shtator 1940); vrasjen e Kitty Genovese-s në Queens të Nju Jorkut (mars 1964); një ciklon në Bangladesh që vrau më shumë se 300,000 njerëz (nëntor 1970); zhdukjen e një avioni të Forcave Ajrore të Kilit në Ande (tetor 1972); vdekjen e reperit Tupac Shakur (shtator 1996); dhe mbytjen e anijes turistike Costa Concordia pranë brigjeve të Italisë, ku humbën jetën 30 persona (janar 2012).