A po bëhen më të shpeshta goditjet nga nxehtësia?

Me temperaturat që këtë javë arritën nivelin rekord prej 35,1 gradë Celsius, vala aktuale e të nxehtit është konsideruar një fenomen i pazakontë për muajin maj, sipas BBC.

Në prag të valës së të nxehtit, temperaturat u rritën me shpejtësi të lartë – deri në 10 gradë Celsius brenda vetëm dy ditësh, në disa zona.

Historikisht, temperaturat zakonisht janë rritur gradualisht, me 1-2 gradë Celsius në ditë.

Kalimi i menjëhershëm nga temperatura mesatare në nivele shumë të larta apo ekstreme – i njohur si “goditje e nxehtësisë” – është një fenomen që meteorologët po e vërejnë gjithnjë e më shpesh.

Ed Hawkins, profesor i shkencave klimatike në Universitetin e Reading (një institucion prestigjioz kërkimor në Berkshire, Angli), deklaroi për BBC se, episodet e të nxehtit po shfaqen më herët, po intensifikohen më shpejt dhe po ndodhin në një klimë tashmë shumë më të ngrohtë.

Megjithatë, sipas Dr. Segolene Berthou nga shërbimi “Met Office”, ende nuk mund të thuhet me siguri se temperaturat ekstreme po rriten më shpejt se në të kaluarën.

Sipas saj, ekspertët po analizojnë disa faktorë që mund të shpjegojnë këtë fenomen.

Temperaturat më të larta krijojnë një “avantazh fillestar”

Raporti “Gjendja e Klimës 2024” e “Met Office” tregoi se në disa pjesë të Britanisë së Madhe, ditët më të nxehta po ngrohen pothuajse dy herë më shpejt se ditët normale.

Krahasuar me periudhën 1961–1990, numri i ditëve me temperatura 5 gradë Celsius mbi mesataren është dyfishuar, ndërsa ditët me temperatura 10 gradë Celsius mbi mesataren janë katërfishuar.

“Temperaturat ekstreme po rriten më shpejt se temperaturat mesatare”, tha Dr. Berthou.

Temperaturat maksimale të verës janë tashmë rreth 1,5 gradë Celsius më të larta krahasuar me periudhën klimatike 1961–1990.

Pas rekordit prej 40,3 gradë Celsius të regjistruar në korrik 2022, studimet e “Met Office” treguan se probabiliteti për të kaluar pragun e 40 gradë Celsius, tani është më shumë se 20 herë më i lartë sesa në vitet 1960.

Ky “avantazh fillestar” bën që modelet aktuale të motit të arrijnë më lehtë pragjet e valëve të të nxehtit dhe temperaturave ekstreme.

Toka dhe ajri më të thatë përshpejtojnë ngrohjen

Shpejtësia me të cilën rriten temperaturat nuk varet vetëm nga temperatura fillestare e ajrit, por edhe nga niveli i thatësisë së tokës dhe atmosferës.

Toka e thatë ngrohet më shpejt se toka e lagësht, pasi përdoret më pak energji për avullim dhe më shumë për rritjen direkte të temperaturës.

Ekzistojnë prova të forta se tokat verore në Britaninë e Madhe po bëhen më të thata për shkak të ndryshimeve klimatike, ndërsa parashikimet e “Met Office” flasin për tharje më të hershme sezonale dhe periudha më të shpeshta thatësire, sidomos në jug dhe lindje të Anglisë.

I njëjti mekanizëm vepron edhe në shtresat më të larta të atmosferës. Zonat e mëdha të presionit të lartë – të njohura si “kupola të nxehtësisë” – krijojnë ajër në zbritje, i cili thahet dhe ngrohet më tej për shkak të kompresimit.

Sipas studimeve, edhe pse këto sisteme të presionit të lartë nuk po ndodhin domosdoshmërisht më shpesh, efektet e tyre në nxehtësi dhe thatësirë janë bërë më intensive.

Ndryshimi i qarkullimit të erërave

Periudhat më të nxehta në Britaninë e Madhe zakonisht lidhen me erëra nga jugu ose juglindja, të cilat sjellin ajër të nxehtë nga Evropa Jugore dhe Afrika e Veriut.

Evropa po ngrohet me ritëm rreth dy herë më të lartë se mesatarja globale, veçanërisht rajonet jugore – ku regjistrohen temperaturat më të larta ekstreme.

Ndryshimet e shpejta të drejtimit të erës mund të shpjegojnë pse temperaturat kalojnë brenda pak ditësh nga nivele normale në kushte të valëve të të nxehtit.

Valët e të nxehtit në dete

Temperaturat e sipërfaqes së detit përreth Britanisë së Madhe konsiderohen gjithashtu një faktor ndikues.

Sipas Dr. Berthou, valët detare të të nxehtit po bëhen më të shpeshta dhe më të qëndrueshme, duke ndikuar drejtpërdrejt temperaturat në tokë.

Në qershor 2023, temperatura në Londër u rrit nga 23 gradë në 31 gradë Celsius brenda dy ditësh, ndërsa temperaturat e sipërfaqes së detit ishin 3 deri në 5 gradë Celsius mbi normalen.

Një studim i publikuar në revistën shkencore “Nature” arriti në përfundimin se kjo valë detare e të nxehtit shtoi rreth 1 gradë Celsius në temperaturat pranë sipërfaqes së tokës gjatë qershorit, duke arritur deri në 1,5 gradë Celsius në fillim të korrikut.

Qershori i vitit 2023 u bë kështu qershori më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë në Britaninë e Madhe.

Me detet që po ngrohen me rreth 0,3 gradë Celsius për dekadë dhe që mund të jenë deri në 2,5 gradë Celsius më të ngrohta deri në vitin 2050, ndikimi i tyre pritet të rritet më tej.

A janë të rrezikshme “goditjet e nxehtësisë”?

Valët e të nxehtit shkaktojnë viktima njerëzore. Vetëm gjatë verës së vitit 2025, rreth 24 000 persona humbën jetën në Evropë, si pasojë e temperaturave ekstreme.

Më të rrezikuarit janë të moshuarit, fëmijët dhe personat me probleme shëndetësore, veçanërisht kur temperaturat rriten shumë shpejt.

Sipas ekspertëve, organizmi ka nevojë për kohë për t’u përshtatur me nxehtësinë.

Kalimi i menjëhershëm nga 20 gradë Celsius në mbi 30 gradë Celsius brenda pak ditësh krijon stres të madh fizik dhe rrit rrezikun për goditje termike apo dehidrim.

Studimet tregojnë gjithashtu se rreziku i vdekjeve të lidhura me të nxehtin është më i lartë gjatë ditëve të para të ekspozimit ndaj temperaturave ekstreme, përpara se organizmi të arrijë të përshtatet.

Megjithëse shumë meteorologë besojnë se “goditjet e nxehtësisë” po bëhen më të shpeshta, ekspertët theksojnë se nevojiten analiza të mëtejshme shkencore, për të përcaktuar me saktësi, nëse faktorët aktualë po çojnë vërtet në arritjen më të shpejtë të temperaturave kulmore, gjatë valëve të të nxehtit.