Ndryshe nga rajoni, Kosova nuk ka rënë pre e ndikimit kinez – ndikuan sanksionet e Qeverisë ndaj kompanive dhe produkteve nga Kina

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, njoftoi një vizitë në Kinë në mesin e majit. “Në jetën time profesionale, kjo me siguri do të jetë vizita më e rëndësishme për hir të qytetarëve të Serbisë”, deklaroi ai.

Deklarata e Vuçiç tregon se, pavarësisht ndërlikimeve të fundit në marrëdhëniet e Kinës me Bashkimin Evropian, drejtimi kinez i politikës së jashtme vazhdon të mbetet një përparësi për Serbinë.

Megjithatë, marrëdhëniet e partneritetit me Pekinin janë të rëndësishme jo vetëm për Beogradin, por edhe për Podgoricën, Shkupin, Banja Llukën…

Në sfondin e përpjekjeve të intensifikuara nga Bashkimi Evropian për të zvogëluar ndikimin kinez, rëndësia e pranisë së Pekinit në Ballkanin Perëndimor po bëhet një faktor jo vetëm i ekonomisë dhe politikës rajonale, por edhe i ekonomisë dhe politikës pan-evropiane.

Vizualizimi i ndikimit

Ndikimi kinez në rajonin e Ballkanit Perëndimor ka një vizualizim të fortë: autostrada, hekurudha, ura, objekte energjetike, kontrata të mëdha shtetërore dhe detyrime politike që lindin në mënyrë të pashmangshme rreth projekteve të tilla. Ka vende (Serbia) ku ndërveprimi me Kinën ka shkuar edhe më tej, deri në bashkëpunimin në siguri.

Bashkimi Evropian — në të cilin vendet e Ballkanit Perëndimor aspirojnë të anëtarësohen — mbetet lideri i padiskutueshëm në ndihmën me grante: grantet vjetore të IPA-s arritën mesatarisht në rreth 0.8% të PBB-së së rajonit, ndërsa grantet kineze përbënin vetëm 0.02%. Por në kreditim, pamja është e ndryshme: BE-ja çdo vit jepte kredi që arrinin në rreth 1.5% të PBB-së së rajonit, ndërsa Kina ofronte 1.2%. Në Serbi, portofoli i kredive kineze tashmë e ka tejkaluar portofolin e kredive të BE-së. Kështu, në sferën e kredive dhe projekteve të mëdha kontraktuese, prania kineze ka rezultuar shumë më e prekshme nga sa imagjinohet shpesh.

Që nga fillimi, Pekini vendosi bastin e tij në projekte që autoritetet mund t’u tregojnë votuesve si provë të “rezultateve konkrete” dhe “zhvillimit”: autostrada të reja, linja hekurudhore, ura, modernizim të korridoreve të transportit. Këtu qëndron forca kryesore politike e Kinës në Ballkanin Perëndimor — në zgjidhjet e mëdha infrastrukturore që prodhojnë një efekt të shpejtë të dukshëm, por që shpesh shoqërohen me kushte të errëta, mbikëqyrje të dobët dhe rreziqe të konsiderueshme afatgjata.

Kosova

Kosova mbetet vendi me praninë më të vogël kineze në rajon, duke mos rënë në “kurthin” e investimeve dhe ndikimit të Pekinit, ndryshe nga disa shtete të Ballkanit Perëndimor.

Institucionet e Republikës së Kosovës kanë mbajtur një qasje të kujdesshme ndaj kompanive dhe produkteve kineze, duke ndërmarrë edhe masa kufizuese e sanksionuese në sektorë të caktuar strategjikë.

Këto vendime janë parë si pjesë e orientimit euro-atlantik të vendit dhe harmonizimit me politikat e partnerëve perëndimorë.

Për shkak të kësaj qasjeje, ndikimi ekonomik dhe teknologjik i Kinës në Kosovë mbetet dukshëm më i ulët krahasuar me vendet e tjera të rajonit.

Serbia

Ndikimi kinez është më i dukshëm në Serbi, e cila prej kohësh është bërë shfaqja kryesore politike dhe ekonomike e pranisë së Kinës në Ballkanin Perëndimor. Modernizimi i korridorit hekurudhor Beograd-Budapest, urat e reja, rrugët anashkaluese, projektet industriale dhe logjistike që përfshijnë kompani shtetërore kineze e kanë bërë Serbinë platformën kryesore rajonale për bashkëpunimin e Pekinit me Ballkanin. Por pas kësaj shfaqjeje, një histori tjetër po bëhet gjithnjë e më e dukshme – në lidhje me çmimin e një modeli të tillë. Fatkeqësia në stacionin hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024 pas shembjes së një tendë betoni, e cila ndodhi pas punimeve të rindërtimit brenda projektit më të gjerë hekurudhor serbo-kino-hungarez, e shndërroi çështjen e infrastrukturës në një krizë të plotë politike. Një projekt i madh transporti që supozohej të simbolizonte modernizimin u bë papritur një simbol i rreziqeve të korrupsionit, mbikëqyrjes së dobët dhe bashkimit të rrezikshëm të shtetit, strukturave të biznesit pranë autoriteteve dhe propagandës politike. Për më tepër, pikërisht ky incident shkaktoi protesta në shkallë të gjerë antiqeveritare dhe minoi vlerësimin e Presidentit serb Aleksandar Vuçiç.

Një tjetër rast për të tërhequr vëmendjen ndaj kësaj çështjeje ishte lajmi nga Budapesti: pas humbjes së partisë së Viktor Orbán në zgjedhje, synohet një auditim i investimeve në projektin e përbashkët të modernizimit të hekurudhës me Kinën nga Beogradi në Budapest. Në të njëjtën kohë, vetë Serbia vazhdon një hetim për korrupsion të mundshëm gjatë modernizimit të seksionit që të çon në kufirin hungarez. Rasti përfshin 14 të dyshuar, përfshirë dy ish-ministra, ndërsa humbjet buxhetore vlerësohen në 115 milionë dollarë amerikanë. Sipas hetimit, konsorciumi kinez CRIC-CCCC mund të jetë pajisur në mënyrë të paligjshme me të paktën 18.7 milionë dollarë amerikanë në përfitime. Megjithatë, pasoja më e dhimbshme negative e lidhur me këtë projekt ishte padyshim tragjedia në stacionin hekurudhor të Novi Sadit.

Historia e hekurudhës Beograd-Budapest është e rëndësishme jo vetëm për Serbinë dhe Hungarinë, por edhe për të gjithë rajonin: ajo tregon qartë se si projektet e mëdha të infrastrukturës kineze në Ballkanin Perëndimor po bëhen gjithnjë e më shumë një burim rreziqesh politike, financiare dhe reputacionale.

Aspekti ushtarak

Është gjithashtu e rëndësishme që prania kineze në Serbi ka pushuar prej kohësh të jetë e kufizuar në ekonomi në kuptimin e ngushtë të fjalës. Vitet e fundit, Beogradi ka blerë vazhdimisht armë kineze. Në vitin 2022, Serbia shfaqi publikisht sistemet e raketave tokë-ajër FK-3 të blera nga Kina, duke u bërë operatori i parë evropian i këtij sistemi. Dhe në mars të vitit 2026, Vuçiç konfirmoi blerjen e raketave kineze CM-400AKG me lëshim ajri, gjë që e bëri Serbinë edhe një herë një përdoruese unike evropiane të armëve kineze me udhëzim preciz. Kjo është një pikë e rëndësishme: Lidhjet serbo-kineze në Ballkan nuk kufizohen më vetëm në autostrada, stacione hekurudhore apo ura, por po hyjnë edhe në sferën strategjikisht të ndjeshme ushtarako-teknike. Pikërisht për këtë arsye rasti serb ndryshon nga pjesa tjetër e rajonit jo vetëm në shkallën e bashkëpunimit ekonomik me Pekinin, por edhe në thellësinë e besimit politik ndaj tij.

Skandali i ri rreth hekurudhës nga Beogradi në Budapest vetëm sa e përforcoi këtë trend. Fakti që një nga simbolet më ambicioze të infrastrukturës kineze në rajon shoqërohet gjithnjë e më shumë jo me modernizimin, por me inspektimet, dyshimet, humbjet buxhetore dhe pyetjet në lidhje me modelin kontraktual, është tregues. Por edhe më treguese është se edhe në sfondin e skandaleve të tilla, Serbia nuk po tregon gatishmëri për të ulur rrënjësisht varësinë nga kontraktorët kinezë. Përkundrazi, kompanitë kineze vazhdojnë të marrin projekte të mëdha, ndërsa vetë modeli i bashkëpunimit mbetet përgjithësisht i pandryshuar. Kjo do të thotë që ndikimi kinez në Serbi nuk duhet të matet më vetëm nga vëllimi i investimeve të reja – ajo që ka më shumë rëndësi është se sa thellë janë tashmë të ngulitura kompanitë kineze në sistemin shtetëror të ndërtimit dhe sa fort janë mësuar elitat lokale me një format në të cilin vendimet e mëdha për infrastrukturën merren nën një regjim përjashtimi politik dhe jo përmes një procedure normale konkurruese./The GeoPost